35A.

Kinh mục chi sự do khủng vị chân , bối hậu chi ngôn khởi túc thâm tín ？Nhân bất tri kỷ quá , ngưu bất tri lực đại . Bất hận tự gia ma thằng đoản , chỉ  khủng tha nhân cổ tỉnh thâm . Nghiêu  hạnh  thoát , vô cô báo . Tàng lạm mãn thiên hạ , tội câu phước bạc nhân . Nhân tâm tự thiết , quan pháp như lô .
* Dịch nghĩa:-

Việc xảy ra trước mắt còn sợ chưa thật, lời nói sau lưng há đủ đáng tin?  Người không biết mình lỗi, trâu không biết sức lớn.  Không giận dây gai của mình ngắn mà chỉ sợ giếng cổ của người khác sâu. (Kẻ phạm tội) may mắn thoát, kẻ không phạm tội lại phải đền tội.  Kẻ lạm dụng quả tang khắp thiên hạ (nhưng) người phước mỏng bị ghép tội.  Lòng người như sắt, phép quan như lò.


*Diễn ca :-

Cái điều thấy rõ mười mươi,
Chắc gì khỏi bị chê cười là sai?
(Chọc que xuống nước gãy hoài,
Mắt thì thấy vậy nhưng sai quá chừng!)
Huống chi lời nói sau lưng,
Nghe qua rồi bỏ, xin đừng quá tin.
Người đời chẳng biết lỗi mình,
Loài trâu chẳng biết sức bền đến đâu.
Giếng kia mực nước quá sâu,
Múc không tới, trách để lâu cạn rồi!
Không hề nghĩ:  "Tại mình thôi,
Dây ngắn quá rồi, gàu múc trên cao.
Phạm tội lại thoát, may sao!
Kẻ không gây tội lại vào nhà giam.
Tham ô, lạm dụng tràn lan,
Chỉ người phước mỏng liên can tù đày.
Lòng người như sắt khó lay,
Phép quan lò nấu, chảy ngay mấy hồi.

34A.

Tử viết ：Tri nhi bất vi , bất như vật tri . Thân nhi bất tín , bất như vật thân . Lạc chi phương chí , lạc nhi vật kiêu . Hoạn chi sở chí , tư nhi vật ưu .


* Dịch nghĩa:-

Khổng Tử nói:  Biết mà không làm, không bằng đừng biết.  Thân mà không tin cậy, không bằng đừng thân.  Ðiều vui vừa đến, vui nhưng đừng kiêu, hoạn nạn vừa đến, nghĩ đến nó nhưng đừng lo âu.


*Diễn ca :-

Hiểu biết nhưng chẳng chịu làm,
Hơn gì những kẻ cứ cam ngu đần?
Chẳng tin nhau, bảo rằng thân,
Hơn gì những kẻ chẳng cần biết nhau?
Chuyện vui dù lớn đến đâu,
Chớ nên kiêu ngạo làm đau lòng người.
Hoạn nạn xảy đến mười mươi,
Nghĩ đến cứ nghĩ, ưu tư xin đừng!

33A.

Cảnh Hạnh Lục vân ：Đại trượng phu  kiến thiện minh , cố trọng danh tiết ư Thái Sơn ；Dụng tâm cương , cố khinh sinh tử ư hồng mao . Ngoại sự vô đại tiểu , trung dục vô thiển  thâm , Hữu đoán  tắc sinh , vô đoán  tắc tử , đại trượng phu  dĩ đoán  vi tiên .


* Dịch nghĩa:-

Sách Cảnh Hạnh chép:  Bậc đại trượng phu thấy điều thiện sáng tỏ cho nên coi danh tiết nặng hơn Thái Sơn, dụng tâm cứng cỏi cho nên coi sống chết nhẹ hơn lông hồng.  Việc bên ngoài không kể là lớn hay nhỏ, dục vọng trong lòng không kể là cạn hay sâu, có quyết đoán thì sống, không quyết đoán thì chết.  Ðại trượng phu lấy quyết đoán làm đầu.


*Diễn ca :-

Phàm là bản lĩnh đàn ông,
Coi trọng danh dự hơn hòn Thái Sơn.
Cái Tâm cứng cỏi chẳng sờn,
Nên coi cái chết nhẹ hơn lông hồng.
Việc dù lớn nhỏ mặc lòng,
Dục vọng sâu cạn không vui, chẳng buồn.
Việc đến tay, quyết đoán luôn,
Rụt rè, dè dặt, nói suông, chẳng hề!

32A.

Thiên quyển thi thư nan khước dị, nhất ban  y  phạn dị khước nan . Thiên vô tuyệt nhân chi lộ , nhất thân hoàn hữu nhất thân sầu . Nhân vô viễn lự tất hữu cận ưu . Khinh nặc giả tín tất quả , diện dự giả bối tất phi .


* Dịch nghĩa:-

Nghìn cuốn thi thư khó mà dễ.  Một món áo cơm dễ mà khó.  Trời không cắt đứt đường của người nhưng mỗi người còn có mỗi nỗi sầu.  Người không nghĩ xa tất có lo gần.  Kẻ "ừ" dễ dàng quá tất ít đáng tin cậy.  Kẻ khen trước mặt sẽ chê sau lưng.


*Diễn ca :-

Sử sách khó mà dễ,
Áo cơm dễ mà khó.
Trời nào đóng cửa ai?
Thế nhưng rầu vẫn có.
Kẻ chẳng biết lo xa,
Thì lo gần tất rõ.
Kẻ vâng lời nhẹ tênh,
Sẽ dễ dàng phủi bỏ.
Kẻ khen ào trước mặt,
Sau lưng sẽ chê đó!

31A.

Tử viết ：Phú nhi khả cầu dã , tuy chấp tiên chi sĩ , ngô diệc vi chi , như bất khả cầu , tùng ngô sở hảo .


* Dịch nghĩa:-

Khổng Tử nói:  Giàu mà có thể tìm được, tuy làm tên lính cầm roi (đánh xe ngựa) ta cũng làm.  Nếu không thể tìm thì ta làm theo cái ta muốn.


*Diễn ca :-

Cái giàu nếu dễ kiếm ra,
Dù đánh xe ngựa thì ta cũng làm.
Còn như chẳng dễ gì ham,
Thì ta đeo đuổi cách làm ta ưa.

30A.

Cảnh Hạnh Lục vân ：Năng tự ái giả vị tất năng thành nhân , tự khi giả tất võng nhân . Năng tự kiệm giả vị tất năng chu nhân , tự nhẫn giả tất hại nhân . Thử vô tha vi thiện nan , vi ác dị. Phú quí dị  ư vi thiện , kỳ vi ác dã diệc bất nan .

* Dịch nghĩa:-

Sách Cảnh Hạnh chép:  Kẻ giỏi thương mình chưa chắc giỏi làm cho người ta nên.  Kẻ tự dối mình tất dối người.  Kẻ tiết kiệm cho mình chưa chắc chu cấp cho người.  Kẻ nhẫn tâm với mình tất hại người.  Như thế không có gì khác là làm điều thiện khó, làm điều ác dễ.  Giàu sang dễ làm điều thiện, mà làm điều ác cũng không khó.


*Diễn ca :-

Thương mình chưa chắc thương người,
Dối mình, cầm chắc mười mươi dối người.
Kẻ tiết kiệm của thường dư,
Cũng dễ khước từ khi có người vay.
Mạng mình coi tựa cỏ cây,
Mạng người chắc cũng thẳng tay dễ dàng.
Chẳng qua điều thiện khó làm,
Ðiều ác thì dễ, chẳng ham vẫn rành.
Giàu sang làm thiện cũng nhanh,
Làm ác cũng chóng, tiến hành dễ hơn!

29A.

Gia Ngữ vân ：Quân tử hữu tam tư bất khả bất sát dã . Thiếu nhi bất học , trường vô năng dã . Lão nhi bất giáo , tử vô tư dã . Hữu nhi bất thi , cùng vô dữ dã . Thị cố quân tử thiếu tư kỳ trường tắc vụ học , lão tư kỳ tử tắc vụ giáo , hữu tư kỳ cùng tắc vụ thi .


* Dịch nghĩa:-

Sách Gia ngữ nói:  người quân tử có ba điều lo không thể không xét vậy:  nhỏ mà không học, lớn không có khả năng, già mà không dạy, chết đi không ai nghĩ đến, có mà không bố thí, lúc cùng khốn chẳng ai cho.  Thế cho nên người quân tử lúc nhỏ nghĩ đến khi lớn thì lo học, lúc già nghĩ đến cái chết nên lo dạy.  Khi có nghĩ đến khi cùng khổ nên lo bố thí.


*Diễn ca :-

Ba cái lo lớn trên đời,
Nhỏ không học hỏi, lớn thời vô năng.
Già không truyền dạy tận tâm,
Chết không ai nhớ, ai khâm phục mình.
Khi giàu chẳng dốc nghĩa tình,
Sa cơ thất thế kẻ khinh người cười.
Lo xa, lúc trẻ không lười,
Lúc già chăm dạy cho người gắng công.
Lúc giàu bớt tiếc tiền nong,
Ðem ra giúp đỡ kẻ không có tiền.